Naar de inhoud
OnsBord

voedingsdoel

Koolhydraatarm

Koolhydraatarm eten is geen verbodslijst maar een verschuiving: minder brood, aardappel, rijst, pasta en suiker, en meer groente, eiwit en vet. Er is geen punt waarop je "koolhydraatarm genoeg" bent — het is een schaal. Het Diabetes Fonds deelt die schaal in drieën, en het scheelt nogal waar je op gaat zitten.

Deze uitleg is niet door een deskundige beoordeeld

Samengesteld uit twee onafhankelijke voorlichtingsbronnen — het Voedingscentrum en het Diabetes Fonds — zonder beoordeling door een diëtist. Beide bronnen adviseren uitdrukkelijk om een koolhydraatarm patroon alleen onder begeleiding van een diëtist te volgen, en bij ziekte of medicatie in overleg met de behandelend arts. Dit profiel is dus geen vervanging van die begeleiding maar hoogstens een hulpmiddel ernaast.

Wat er nodig is voordat dit als betrouwbaar mag gelden: Beoordeling door een diëtist van drie punten: de keuze voor 130 gram per dag als startwaarde in plaats van een lagere trede, de lijst van dertig graanproducten, en het besluit om peulvruchten en fruit hier níet uit te sluiten terwijl het ketoprofiel dat wel doet. Daarnaast een zichtbare tekst bij dit profiel dat Pro-Monty geen koolhydraatbudget bewaakt en geen medicatie kent, en dat minderen met koolhydraten bij bloedsuikerverlagende medicatie met de behandelaar wordt afgestemd.

Drie treden, geen aan-uitknop

Bij een gewoon eetpatroon komt volgens het Diabetes Fonds 40 tot 70 procent van je energie uit koolhydraten; onder de 40 procent heet het koolhydraatbeperkt. In grammen onderscheidt de organisatie drie treden: matig is 130 tot 230 gram per dag, weinig is 50 tot 130 gram, en zeer weinig is 20 tot 50 gram — die laatste trede is het ketogeen dieet en heeft een eigen profiel. Dit profiel gaat over de middelste: minder dan 130 gram per dag. Welke trede bij jou past hangt af van wat je volhoudt, en dat bespreek je met een diëtist.

De soort telt mee, niet alleen de hoeveelheid

Dit is het punt waarop koolhydraatarm eten vaak misgaat. Het Diabetes Fonds schrijft dat uit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van koolhydraten belangrijker is dan de hoeveelheid, en raadt aan om éérst de geraffineerde producten te laten staan: snoep, koek, gebak, frisdrank, vruchtensap en gezoete melkdranken. Blijft er ruimte over, kies dan volkoren, peulvruchten, groente en fruit. Precies daarom sluit dit profiel peulvruchten en fruit níet uit, terwijl het ketoprofiel dat wel doet: op deze trede zijn dat juist de koolhydraten die je wilt houden.

Wat er voor in de plaats komt

Wie koolhydraten weglaat en er niets voor terugzet, eet gewoon te weinig. Het Voedingscentrum wijst erop dat een koolhydraatarm patroon vaak veel dierlijk eiwit en veel vet bevat, en dat vetrijke patronen vaak ook te veel verzadigd vet bevatten. Het advies van de Gezondheidsraad is om verzadigd vet zo veel mogelijk te vervangen door onverzadigd. Praktisch betekent dat: olijfolie, noten, vette vis en avocado in plaats van boter, room en vet vlees.

Waar de tekorten zitten

Het Voedingscentrum noemt bij een koolhydraatarm patroon een verhoogde kans op tekorten aan bepaalde B-vitamines, magnesium, calcium, ijzer, voedingsvezel en jodium. Brood is in Nederland een belangrijke jodiumbron, en dat is nu net het product dat als eerste sneuvelt. Ook mis je wat volkorenproducten aan gezondheid opleveren — die verlagen de kans op hartziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Dat is geen reden om het niet te doen; het is een reden om het niet alleen te doen. Beide bronnen adviseren begeleiding door een diëtist.

Wat Pro-Monty hier wél en niet doet

Wél: bij twee gerechten die verder gelijkwaardig zijn kiest hij het gerecht zonder grote zetmeelcomponent, en onder aan de dagpagina staat hoeveel koolhydraten de dag opgeleverd heeft. Niet: hij keurt geen gerecht af, hij bewaakt geen dagbudget en hij weet niets van je medicatie. Wie bloedsuiker- verlagende medicijnen gebruikt, moet minder koolhydraten eten met de arts afstemmen — anders wordt de dosering ineens te hoog.

Veelgehoord

Koolhydraatarm en keto zijn twee woorden voor hetzelfde.

Nee. Keto is één trede van de drie, en de strengste: 20 tot 50 gram per dag, met het doel je stofwisseling om te schakelen naar vetverbranding. Koolhydraatarm in de gewone betekenis is 50 tot 130 gram en heeft dat doel niet. Het verschil is niet gradueel maar functioneel: bij keto haalt één portie rijst het hele patroon onderuit, bij koolhydraatarm eet je gewoon die dag wat meer. Het Diabetes Fonds geeft bovendien de voorkeur aan een licht of matig koolhydraatarm patroon boven een ketogeen dieet, omdat er geen bewijs is dat keto meer gewichtsverlies of een lager HbA1c oplevert en het in de praktijk moeilijk vol te houden blijkt.

Welke regels OnsBord hieruit toepast

  • liever geen brood, pasta, rijst of couscous streven

    Beide bronnen noemen brood, aardappel, rijst en pasta als de producten waar de koolhydraten in de Nederlandse voeding vandaan komen. Dit zijn de dertig producten in het register die per 100 gram in droge of gekochte toestand tussen de 41 en de 84 gram koolhydraten leveren; ze vormen in vrijwel elk gerecht de zetmeelcomponent en zijn daarmee de grootste post op het bord.

  • liever geen aardappel of zoete aardappel streven

    Beide bronnen noemen aardappel bij de koolhydraatbronnen in het Nederlandse eetpatroon. In het register leveren aardappel 17 en zoete aardappel 20 gram koolhydraten per 100 gram; bij een gebruikelijke portie van 200 gram is dat 34 tot 40 gram, oftewel een kwart tot een derde van het dagdoel van 130 gram in één keer. Aparte regel en niet samen met de granen, omdat een gebruiker die brood wil houden maar de aardappel wil laten staan, dan één van beide kan uitzetten.

  • geen honing, siroop of gedroogd fruit streven

    Het Diabetes Fonds noemt het weglaten van geraffineerde producten — snoep, koek, gebak, frisdrank, vruchtensap, gezoete melkdranken — als de eerste en makkelijkste stap, omdat die producten nauwelijks voedingsstoffen leveren; de NDF-richtlijn adviseert producten met veel vrije suikers te beperken. Dit zijn de vijf producten in het register die daaronder vallen: honing 82, ahornsiroop 90, rozijnen 75, dadels 68 en gedroogde vijgen 54 gram koolhydraten per 100 gram.

  • koolhydraten voor de hele dag ter informatie

    Het Diabetes Fonds deelt koolhydraatbeperking in drie treden in en noemt 50 tot 130 gram per dag "weinig". De bovengrens van die trede is hier als startwaarde genomen, om dezelfde reden als bij het eiwitdoel van het maagverkleiningsprofiel: wie strenger wil, kan altijd zakken, maar een te streng startgetal jaagt mensen weg van een patroon dat op elke trede iets oplevert. Onder de 50 gram is het per definitie geen koolhydraatarm maar een ketogeen patroon en hoort `keto.yaml`.

  • halveer het zetmeel en vul aan met groente ter informatie

    Het Diabetes Fonds schrijft dat een kleine vermindering van de huidige inname al effect kan hebben. Dat is precies wat dit profiel eigenlijk wil zeggen en wat de uitsluitingen hierboven niet kunnen zeggen: die kennen alleen "wel of niet op het bord", geen halve portie. Zolang de motor geen regel kent die een component terugschaalt in plaats van hem af te keuren, staat het advies hier als instructie bij het gerecht. Zie `wat_dit_profiel_niet_weet`.

  • vervang koolhydraat door onverzadigd vet, niet door verzadigd ter informatie

    Het Voedingscentrum wijst erop dat een koolhydraatarm patroon vaak veel dierlijk eiwit en veel vet bevat, en dat vetrijke patronen vaak ook te veel verzadigd vet bevatten; het advies van de Gezondheidsraad is verzadigd vet zo veel mogelijk te vervangen door onverzadigd. Dit is de enige regel in dit profiel die over de vervanging gaat in plaats van over de weglating, en zonder die kant is het advies onvolledig.

  • houd de vezels op peil ter informatie

    Voedingsvezel staat bij het Voedingscentrum met naam in het rijtje tekorten dat bij een koolhydraatarm patroon dreigt, samen met bepaalde B-vitamines, magnesium, calcium, ijzer en jodium. De NDF-richtlijn houdt 30 tot 40 gram vezel per dag aan terwijl de gemiddelde Nederlander rond de 20 zit — een tekort dus dat al bestond voordat het brood eraf ging.

Bronnen voor deze pagina

Alle teksten zijn in eigen woorden geschreven. Overgenomen zijn de feiten, niet de formuleringen — zie Bronnen.

Andere profielen

DASH Diabetes FODMAP-bronnen Maagverkleining Glutenvrij Histamine Sportdag Keto Koemelkvrij Krachtsport Lactose Mediterraan Natriumarm Noten Vegan Vegetarisch

Klopt een van deze regels niet? Laat het weten — bij een dieetregel vragen we wel om een bron.

Alle regels naast elkaar Naar het weekmenu